Klassísk rit jafnaðarsinna á Íslandi

Edward Bellamy (1902) Vatnsþróin (einnig: Grundvallaratriði Jafnaðarmannafélagsins í Winnipeg og Brot úr sögu eftir Sig. Júl. Jóhannesson. Útgefandi Jafnaðarmannafélag Íslendinga í Winnipeg)

Alþýðublaðið (1907) Ágrip af sögu jafnaðarkenningarinnar

Ólafur Björnsson (1907) Jafnaðarstefnan

Fyrsta stefnuskrá Alþýðuflokksins 1916

Ólafur Friðriksson (1919) Jafnaðarstefnan á Íslandi

Stefnuskrá Alþýðuflokksins 1922

Dan Griffiths (1924)

Höfuðóvinurinn - Ritgerðir um jafnaðarstefnuna

Formáli eftir J. Ramsey MacDonald fyrr forsætisráðherra Breta

(Þýðendur J.TH., V.J., Þ.Þ.

Efni úr smiðju Óháða verkamannflokksins, Independent Labour Party. Útg. Bókmenntafélag jafnaðarmanna)

Stefán Jóhann Stefánsson (1925)

Rekstrarráð, grein í Rétti (Stefán varð síðar forsætisráðherra Alþýðuflokksins. Í þessari grein og grein sinni "Um þjóðnýtingu" er hann mjög hallur undir gildasósialisma eða ráðasósíalisma, sbr. neðar á þessari heimsíðu. Um gildasósíalisma sjá Um felagshyggja.net)

Stefán Jóhann Stefánsson (1926) Um þjóðnýtingu, grein í Rétti

Fred Henderson (1926)

Rök jafnaðarstefnunnar

(Yngvi Jóhannesson íslenzkaði.

Efni úr smiðju Óháða verkamannflokksins. Útg. Jafnaðarmannafélag Íslands)

Ólafur Friðriksson Jafnaðarsefnan (grein í Andvara 1926 ásamt greinum Jóns Þorlákssonar um íhaldsstefnuna og Jónasar Jónssonar frá Hriflu um framsóknarstefnuna)

Þjóðnýtingin birt í Kyndli blaði Sambands ungra jafnaðarmanna 1931

Vér mótmælum, rit Félags ungra jafnaðarmanna í Hafnarfirði gegn kommúnistum 1932

Sameining Alþýðuflokksins og Kommúnistaflokks Íslands – tillögur Jafnaðarmannafélags Reykjavíkur 1938

Stefnaská, lög og stofnfundargerð Sameiningarflokks alþýðu - sósíalistaflokksins 1938

Jón Blöndal Beveridge áætlunin (1943) (Stjórnmálarit Alþýðuflokksins I)

Jón Blöndal og Sigurður Jónasson Þjóðnýting og atvinnuleysi – Um þjóðnýtingu á Íslandi (1943) (Stjórnmálarit Alþýðuflokksins II)

Gylfi Þ. Gíslason (1943) Sósíalismi á vegum lýðsræðis eða einræðis

Frumvörp Alþýðuflokksins og þingályktunartillaga

Samfylkingarinnar um atvinnulýðræði

Þjóðvaki Stefnuskrá 1995

~~~~

Frjálslyndir jafnaðarmenn

- andstaða gegn ríkissósíalisma -

Samtök frjálslyndra og vinstrimanna:

Stefnuskrá 1977 (pdf) (Word)

Lög SFV 1977

Bandalag jafnaðarmanna:

Vilmundur Gylfason (1982) Þingsályktunartillaga um gerð frumvarps til stjórnskipunarlaga um aðgreiningu löggjafarvalds og framkvæmdavalds

Bandalag jafnaðarmanna: Drög að málefnagrundvelli 1983

Bandalag jafnaðarmanna: Kosningablað í Apríl 1983

~~~~

Marxismi:

Karl Marx og Friedrich Engels:

Karl Marx og Friedrich Engels (1924) Kommúnistaávarpið (Einar Olgeirsson og Stefán Pjetursson þýddu)

Friedrich Engels (1928) Þróun jafnaðarstefnunnar - Draumsýn verður að vísindum

Karl Marx (1928)

Athugasemdir Karls Marx við Gotha-stefnuskrána 1875

Karl Marx (1931) Launavinna og auðmagn

~~~~

Rosa Luxemburg:

(sjá http://www.marxists.org/islenska/)

1899: Þjóðfélagsumbætur eða bylting?

1901: Vandkvæði sósíalista í Frakklandi

1902: Og í þriðja sinn um belgísku tilraunina

1904: Skipulagsmál rússneskra sósíalista

1906: Fjöldaverkföll, flokkur og verkalýðsfélög

1912: Kosningaréttur kvenna og stéttabarátta

1919: Röð og regla ríkja í Berlin

~~~~

Vladimir Illich Lenin:

Vladimir Illich Lenin (1930) Marxisminn

Vladimir Illich Lenin (1917/1930) Ríki og bylting

Vladimir Illich Lenin (1916/1961) Heimsvaldastefnan – hæsta stig auðvaldsins

~~~~

Kommúnistaflokkur Íslands (1931) Kreppan

Ásgeir Blöndal Magnússon (1937) Marxisminn, nokkur frumdrög

Ernest Mandel (1976)

Inngangur að hagfræðikenningu marxismans (Helga Guðmundsdóttir og Sveinbjörn Rafnsson þýddu)

~~~~

Óháður sósíalisti:

Albert Einstein (1979) Hvers vegna sósíalisma?

„...jafnaðarmönnum hefur aldrei dottið það í hug að ætla að reyna að gera alla jafnháa vexti, eða jafngáfaða- ekki einu sinni jafn ríka ... það eru ekki jafnaðarmenn sjálfir, sem gefið hafa sér eða stefnunni þetta nafn ... en nafnið má hins vegar til sanns vegar færa, þar eð jafnaðarmenn stefna að því takmarki, að allir eigi jafnan kost á því að þroskast eftir því sem hver hefir hæfileika til."

Ólafur Friðriksson Jafnaðarstefnan á Íslandi, bls 35-6.

~~~~

"Öreigarnir eru ekki kúgaðir af því, að kúgararnir fyrirlíti þá og vantreysti þeim, heldur af því, að þeir fyrirlíta og vantreysta sjálfum sér."

George Bernard Shaw

~~~~

"Þjóðnýtt framleiðsla er ekki bundin við nokkurn ákveðinn framleiðsluhátt. Ríki eða hérað geta rekið þá framleiðslu, eða jafnvel ákveðinn, takmarkaður félagsskapur manna, undir eftirliti og umsjón þjóðfélagsins. En til þess að hægt sé að kalla framleiðslu þjóðnýtta, verður þó alltaf að krefjast þess: 1) Framleiðslan verður að vera skipulögð undir lýðræðisstjórn. Með því er átt við það, að verkamenn, og aðrir starfsmenn fyrirtækjanna verða að taka þátt í stjórn þeirra, og að öll þjóðnýtt fyrirtæki verða að vera háð eftirliti kjörinna fulltrúa, fyrir alla framleiðendur og neytendur. Einkastjórn nokkurra manna á opinberum fyrirtækjum uppfylla ekki skilyrði þess að vera miðuð við þarfir allrar þjóðfélagsheildarinnar. Í því efni aðgreinir þjóðnýtt framleiðsla sig berlega frá framleiðslu einstakra auðmanna, þar sem markmiðið er eingöngu eða aðallega hagnaður af framleiðslunni."

Stefán Jóhann Stefánsson í Um þjóðnýtingu í Rétti 1926.

Stefán Jóhann Stefánsson

"...svo sem kunnnugt er, starfa hér á landi og yfirleitt alls staðar þar, sem myndun og starfsemi stjórnmálaflokka er engum takmörkunum háð, tveir flokkar sem báðir eru sósíalískir og vilja kapítalismann feigan ... Annars vegar ... Alþýðuflokkurinn ... hins vegar ... Sameiningarflokkur alþýðu -Sósíalistaflokkurinn ... Sósíalistar vilja ... ekki, að ágóðavon einstakra atvinnurekenda sé leiðarljós framleiðslunnar, svo sem nú er, heldur sé hún skipulögð og fari fram eftir gerðri áætlun, því að á þann hátt einan sé full starfræksla atvinnutækjanna tryggð og hægt að koma í veg fyrir atvinnuleysi og kreppur ... Til þess að þessum markmiðum verði náð, verður að afnema eignarrétt einstaklinga á öllum meiri háttar framleiðslutækjum, taka þau í eigu samfélagsins - þjóðnýta þau. Um þetta eru allir sósialsistar sammála ... Sönnum sósíalisma verður ekki komið á, nema lýðræðið sé varðveitt, en hann fullkomnar það og eykur gildi þess stórum ... Í frægri ræðu, sem Marx hélt í Amsterdam 1872 eða aldarfjórðungi síðar en hann reit Kommúnistaávarpið, segir hann m.a. "Við höldum því ekki fram, að leiðirnar að þessu marki (þ.e.a.s. endurlausn og valdatöku verkalýðsins G.Þ.G.) séu hinar sömu í öllum löndum. Við vitum, að við verðum að taka tillit til stofnana, siða og erfðavenja í hinum ýmsu löndum, og við neitum því ekki, að í löndum eins og Bandaríkjunum og Bretlandi - og ef ég þekkti betur aðstæðurnar í Hollandi, myndi ég ef til vill bæta því við - getur verkalýðurinn náð takmarki sínu á friðsamlegan hátt. En það er ekki svo í öllum löndum"... til er aðeins einn sósíalískur flokkur á Íslandi - Alþýðuflokkurinn."

Gylfi Þ. Gíslason Sósíalismi á vegum lýðræðis eða einræðis

Gylfi Þ. Gíslason

Ernest Mandel

Samvinnustefna

Tenglar:

International Co-operative Alliance

Centre for the Study of Co-operatives at the University of Saskatchewan: New Generation Cooperatives on the Northern Plains

The Co-operative Group Social accountability report 2001

Frederick, D., A. Co-ops 101: An Introduction to Cooperatives

ICOF (Industrial Common Ownership Finance Ltd) Heimasíða

Til baka efst á síðu

Benedikt Jónsson á Auðnum:

Greinar um samfélagslegt hlutverk kaupfélaga í 3. tbl. og 6. tbl. handritaðs tímarits Ófeigs 1890

Sigurd Ibsen (1897) Fjelagsfræði (þýð. Benedikt Jónsson á Auðnum)

~~~~

Jónas Jónsson frá Hriflu:

Lýðskólinn í Askóv, birt í Eimreiðinni, 15. árgangur 1909, bls. 1-14

Um skóla erlendis birt í Skólablaðinu 1911-12

Nútíma hugmyndir um barnseðlið, birt í Skírni, 87. árgangur 1913, bls. 144-165

Framfarir birt í Skinfaxa 1913

Íhald og framsókn, birt í Skírni, 88. árgangur 1914, bls 269-282

Um markaðsverð, birt í Rétti, 1.hefti, 1. ár 1915

Strandferðir og póstgöngur, birt í Rétti, 2.hefti, 1. ár 1916

Samvinnuskóli, birt í Tímariti íslenzkra samvinnufélaga, XI. árgangur, I-II hefti 1917

Enn um markaðsverð, birt í Tímariti íslenzkra samvinnufélaga, XI. árgangur, I-II hefti 1917

Samvinnufélögin og Garðar Gíslason I, birt í Tímariti íslenzkra samvinnufélaga, XI. árgangur, III hefti 1917

Samvinnufélögin og Garðar Gíslason II, birt í Tímariti íslenzkra samvinnufélaga, XII. árgangur, 1918

Samvinnustefnan og "Landið", birt í Tímariti íslenzkra samvinnufélaga, XII. árgangur, 1918

Sættargerð, birt í Tímariti íslenzkra samvinnufélaga, XII. árgangur, 1918

Nýr landsmálagrundvöllur, birt í Rétti, 1.hefti, 3. ár 1918

Kaupfélögin, birt í Tímariti íslenzkra samvinnufélaga, 17. og 18. árgangi, 1923 og 1925 og Samvinnunni XIX og XXI árgangi 1926 og 1928

Auguste Comte, birt í Tímariti íslenzkra samvinnufélaga, 17. árgangur, 1923

Um raunspeki Aug. Comtes, birt í Tímariti íslenzkra samvinnufélaga, 18. árgangur, 1925

Enn um raunspeki Aug. Comtes, birt í Tímariti íslenzkra samvinnufélaga, 18. árgangur, 1925

Framsóknarstefnan (grein í Andvara 1926 ásamt greinum Jóns Þorlákssonar um íhaldsstefnuna og Ólafs Friðrikssonar um jafnaðarstefnuna)

Samvinna og kommúnismi, birt í Samvinnunni, 27. árgangur 1934

Þróun og bylting, birt í Samvinnunni, 27. árgangur 1934

Gjaldþrot kommúnismans á Íslandi, birt í Samvinnunni, 28. árgangur 1935

~~~~~

Guðlaugur Rósinkranz (1934) Robert Owen

~~~~~

Hannes Jónsson (1953) Framleiðslusamvinna

(bæklingur um kosti fyrirtækja sem starfsmenn eiga og reka sjálfir)

Þingsályktunartillaga um framleiðslusamvinnufélög (1955)

Hannes Jónsson (1962) 'Stjórnarhlutdeild verkalýðsins í atvinnurekstrinum, atvinnulýðræði og önnur hjálpartæki kjarabaráttunnar' í Verkalýðurinn og þjóðfélagið

~~~~~

Ívar Jónsson (2003): Samvinnuhreyfingar Bandaríkjanna, Bretlands, Íslands og Svíþjóðar - tilvikarannsókn - (10MB)

Jónas Jónsson frá Hriflu

“Við megum ekki gleyma því að í landinu hefur myndast hópur fjárglæframanna, sem aðallega gera sér að atvinnu að stofna til félaga, sprengja þau og hirða molana. Þeir menn eru lausir við flestar siðlegar hömlur. Fjárgræðgin knýr þá áfram; hegningarhúsið er hið eina sem þeir forðast. Þessvegna beita þeir kænsku sinni til að svíkja lögum samkvæmt.”

Jónas Jónsson frá Hriflu í Skinfaxa 1913, 6. tbl. bls. 42.

“…sannindi í stjörnufræði, eðlis- og efnafræði, jarðfræði o.s.frv. … eru jafnviðurkennd í höllum auðmanna eins og hreysum öreiganna. En þetta góða samlyndi um sannleikann hverfur að miklu leyti í þeim fræðigreinum, sem leitast við að útskýra félagsmálin (les þjóðfélagið - útg.). Þar má segja að hver höndin sé upp á móti annarri. Hver stétt hefir svo að segja sinn sannleik, sína útskýringu á eðli félagsheildarinnar. Og það sem er einni stétt sannleikur er annarri banvænustu ósannindi. (…) Sérstaklega er rétt að gæta þess, að stéttabaráttan tefur mjög starf eiginlegra félagsfræðinga, sökum þess, að sumar stéttir vilja ekki að sannindi, sem eru þeim í óhag, verði viðurkennd, því að af þeirri viðurkenningu mundi leiða takmörkun gamalla forréttinda. Þar sem þarf að vernda þvílíka stéttahagsmuni er ekki sparað að hafa á ferli nokkurskonar vísindalega kolkrabba til að grugga leiðina og villa sýn”

Jónas Jónsson frá Hriflu Markaðsverð, bls. 33-4.

“Á meðan fjármagnið er mestmegnis á einni hendi en vinna á annarri, er nær ómögulegt að hugsa sér rétt skipti framleiðsluafrakstursins á milli fjármagns og vinnu. Hver getur með rétu sagt, hvað vinnan á að fá og hvað á að ganga til fjármagnsins? Þetta er ómögulegt að gera. Aðeins með því að uppræta skiptinguna í þessa tvo staði, aðeins með því að sameina fjármagn og vinnu í höndum hins vinnansi fólks, er hægt að tryggja að misskipti eigi sér ekki stað á milli þessara tveggja höfuðþátta framleiðslunnar (…) Þjóðfélagsstefna Framsóknarflokksins, samvinnustefnan, grundvallast einmitt á því að sætta á milli fjármagns og vinnu með því að sameina fjármagn og vinnu í hendi hins vinnandi manns.”

Hannes Jónsson (1953) Framleiðslusamvinna, bls. 6.

Hannes Jónsson

Georgeismi

Tenglar:

The Henry George Institute

Til baka efst á síðu

Fáorð skíring á 'einskattinum' í Lísing, Mánaðarrit til stuðnings frjálsri hugsun og rannsókn, 1. árg. 1898-1899, 2.tbl., útgefið í Winnnipeg.

Þórólfur Sigurðsson (1915 og 1917)

Auðsjafnaðarkenningar I og II

Þórólfur Sigurðsson (1917) Henry George -Æfiágrip-

Jónas Jónsson frá Hriflu (1917) Henry George og jafnaðarmennskan

L. Tolstoj (1918) Úrlausn Henry George's í jarðeignamálum

Henry George

Stefnur stjórnleysingja

Anarkismi

Tenglar:

Aðgerðahandbók anarkista:

Anarchist Cookbook

Andspyrna

Anarchist International Information Service

Anarkismi er frjálslynd félagshyggja, les D. Guerin Anarchism

Maurice Brinton:

The Bolsheviks and Workers' Control - The State and Counter Revolution

Til baka efst á síðu

Anarchism í Almanak 1903, útgefið í Winnipeg 1902

C.B. Cooper (1903) Anarchism, í Almanak 1904, útgefið í Winnipeg, þýtt úr Free Society af Margréti J. Benedictsson ritstjóra Freyju

L. Tolstoy (1904) Ánauð vorra tíma í Almanak 1905, útgefið í Winnipeg, þýtt af Margréti J. Benedictsson ritstjóra Freyju

Ólafur Ásgeirsson (1987) Ólafur Friðriksson og Krapotkin fursti

Ólafur Friðriksson (1910) Um fjárhag vorn

Ívar Jónsson (1986) Blóðugt stéttastríð

grein um borgarastyrjöldina á Spáni séð frá sjónarhorni anarkista

Nicolas Walter (2005) Um anarkisma

(af http://www.andspyrna.org/)

Bakunin

Gildasósíalismi:

Jafnaðarstefna atvinnugreina- og neytendafélaga

Tenglar:

Industrial Workers of the World

Fabian Society

B. Russell Proposed Roads to Freedom

G.D.H. Cole Guild Socialism Re-stated

Til baka efst á síðu

Bertrand Russell (1917) Siðmenningin í veði (þýðing Matthíasar Jochumsonar)

Viggo Cavlius (1919) Bertrand Russell

Sigurður Þórólfsson (1924) Jafnaðarstefnur, bls. 60-62.(36MB)

Bertrand Russell (1927/2006) Af hverju ég er ekki kristinn

Bertrand Russell (1930) Hafa trúarbrögðin lagt gagnlegan skerf til siðmenningarinnar? (Þýðandi: Halldór Kiljan Laxnes, birt í Almanaki alþýðu. Útg. Bókmenntafélag jafnaðarmanna)

Bertrand Russell (1951) Næstu 50 árin í Lesbók Morgunblaðsins 18. nóvember.

Bertrand Russell (1967) Kaflar úr nýrri sjálfsævisögu í Lesbók Morgunblaðsins 4. júní.

Ívar Jónsson (2009) Gildasósíalisminn og félagshyggjan á Bretlandi

Birgir Sörensen (1985)

Morgunblaðið og nasisminn 1933-1938

Morgunblaðið auglýsir fundi nazista í apríl 1934

Fjölmargir nazistar gengu síðar í Sjálfstæðisflokkinn

Meira efni verður birt á þessari heimasíðu á næstunni - athugasemdir og tillögur um efni sendist til: postur@felagshyggja.net

Niðurhal á tilvísuðu efni á þessari síðu er alfarið á ábyrgð þeirra sem það gera